Ma vînenî ke mabênê merdiman de problemo tewr gird, îdîaya yewîya Homa nîyo qebulkerdişê yewîya cu ya. Çunke sîyaset de îdîaya yewîye, ‘Fîravûnan’; burokrasî de îdîaya yewîye ‘Hamanan’; ekonomî de îdîaya yewîye ‘Karûnan’; Zanist de îdîaya yewîye, ‘Bel'aman’ vejeno orte.
UNESCO'yî vato ke ziwanê zazakî/kirmanckî/kirdkî/dimilkî tehluke de yo. Eke tedbîr nêro girewtene no ziwan zî vîndî beno û mireno. Yanê asmênî ra yew estare verê çimanê ma de şeqitîyeno û tarî de vîndî beno
Eger MHP di vê pêvajoyê de mafên kurdan ên xwebirêvebirinê yên çand û zimanî nas neke, van mafan neke nav hiqûqê, ew ê bi kurdan re bi kîjan rêyê jiyana hevpar û welatek aram, demokratîk û hevpar damezirîne gelo?
Dinya yew dew a. Heta nika ena qal ser zaf qalî ameyî vatêne. Eka dinya raşta zî bîya yew dewe. Eka herçiqas ke ma vajî, dinya yew dew nîya zî dinya yew înson tenya va. Raştî de heme însonî yew tenî.
Qalêk Simone De Beauvoir esta, vano ‘Yew cinî nîna dinya, yew cinî bena’. Cinî heta eka bîyî dayîk/maye, la nêbîyî cinî. Çekuyêka komkerde ke qala cinîyan kena çîn ya.
“Sey tofanî bi. Qiyamet asmên re ameyo war. Hewarê qêrayîşî vera çimi çiman nêvînaynê, Vengê tifingî senî amey, solonê xo pay nêkerd û xo keye ra eştî teber. Tay pê ereba, tay zî pê lingan vazdayî.
Bajaro qedîm merdimanê qadîman ano dinya. Qederê cayan qederê merdimî dîyar keno. Tahîr Elçî zî şaristanêk kan û qedîm yê Mezopotamya de ame dinya. Ziwanê ci zî ziwanêk tewr kehen bî.
Dinya bê awe dinya nîya. Awe semedê dinya muhîm a. Xoza bi sayeyê awe awan bîya. Cuye awe ra peyda bîya, merdimîye zî. ¾ê dinya û 2/3ê leşa merdimî/e aw a. Awe tena ya.
21ê Sibate “21ê Sibate Roja Ziwanê Dayîke ya Cîhanî” ma peynîya xo ra pey verda. Na roje de semedê ziwanî her kes bi ziwanperest. Çîyêk ke semedê ziwanî nêameyo vatiş nêmend.
Nê hewteyanê peyênan de operasyonî cinîyan ser o varayî. Cinîyî şefeqan de yan keyeyanê xo de yan zî kargehanê xo de ameyî tepîştiş. Nê cinîyî zanayêne yenî girewtiş.
Emrê merdimî goreba dinya çîyêk nîyo. Emrê dinya 4,5 mîlyar serrî yo, emrê merdimî 200 hezar serrî yo. Dinya ra zî çîyê pîlî estî. Aye zî galaksî ya.
Yew ziwan bîyarêne vîrê xo. 3 hezarî ra zêde merdimî no ziwan qalî kenî û hezaran km de cuyenî. No ziwan de bi hezaran çekuyî estî û kitabî yenî nusnayîş.
Wexto ke qala Kobanê yena ma vîrî, sarê ma beno berz. Wexto ke yewî vat Kobanê, sereberzîya şarê ma yena vîrê ma. Kobanê semedê ma hişmendîya ma ya giran a.
Ziwan enstrumanêko ganî yo, hertim aver şino û xurt beno.
Erdê ma destê cinîyan reyde medenîyet ardo. Medenîyet semedê kurdan teber ra nê, bi destê cinîyanê xo ra virazîyo. Ma nê xususîyetî her ca de vînenî. No xususîyet zafî bi tebîet ra hîna xo nîşan dano.
Mi nuşteyê verînî de vatbî nika ra pey şima rê yew kokê dare û yew zî gilê dare ra behs kena. Mi vatbî ‘erdê kurdan seke talan bîyo. Milk, kultur û ziwanê înan zî talan bîyo.
Peymana Lozanî ser o zaf malumat ameyo dayene. Lozan helbet semedê kurdan û semedê tirkan seypê yew mana ra nêno. Semedê tirkan na peymane reyde tapûyê dewleta tirke ameyo girewtene.
Her milet bi ziwanê xo reyde yeno şinasnayene. Ziwan semedê şaran nasnameyêko girîng o. Şerê Dinya yê Yewinî ra pey cayê împaratorîyan dewleta netewe girewte.
Cinîyan heme salone bi cilanê xo yê herêmî û bi rengê kesk û sûr û zerd û mor xemilnaybî. Konferansî destpêkî ra heta peynîye kurdkî dewam kerd û encamname zî kurdkî ame wendene.
25ê temmuze de Însîyatîfê Yewîya Demokratîke reyde konferansêk ame tertîbkerdene. Babeta nê konferansî muhîmîya yewîya kurdan ser bîye. Tewir bi tewir partî, komele, şexsan ra 700 kesî ameyê têhet.
No hewte serra 2025-2026î ya akademîke dest pêkerd. Nê abîyayîşî dewamkerdişê bêedaletîye reyna ard verê çimanê ma. Bi mîlyonan gedeyanê kurdan rê no abîyayîş xeyrên nêbi.
Emrê merdimî qasê dinya pîl nîyo labelê goreyê xo zî qij nîyo. Emrê dinya 4.5 mîlyarî yo û emrê merdimî zî 300.000 serrî yo. Helbet ma bi vateyê merdimî ra homo sapîensî ra behs kenî.
Xususîyetê heme ganîyan de semedê bergirewtişî cinsîyetêko bîyolojîk ferz o. Merdim zî sey ganîyanê bînan wayîrê cinsîyetê bîyolojîkî yo.